Conan Barbarzyńca - "Królowa Czarnego Wybrzeża" - Brian Wood

Uwaga: Preferujących podcast od tradycyjnej notki zapraszam na Kombinat

Choć niektórych pewnie to zaskoczy, muszę przyznać, że mam ogromną słabość do prozy Roberta E. Howarda. Zacząłem nietypowo, bo od „Tygrysów morza”. Na kartach tego zbioru pojawiają się tak klasyczni bohaterowie jak Bran Mak Morn, czy Cormac Mac Art, ale sam zbiór (choć na ile go pamiętam to chyba niesłusznie) jest obecnie chyba dość zapomniany. Dla mnie jest jednak o tyle istotny, że awanturniczo-przygodowy klimat opowiadań w nim serwowanych (podszyty dodatkowo dawką grozy) wciągnął mnie w świat twórczości Howarda tak mocno, że wkrótce sięgnąłem po jego inne dokonania, w tym najbardziej ikoniczny cykl o Conanie Barbarzyńcy. 

O Cymeryjczyku miałem pisać już dawno, przy okazji serii wznowień jakie w 2011 roku zaczęło serwować nam wydawnictwo Rebis. Dodam świetnej serii. Pięknie wydanej, zawierającej sporą ilość ciekawostek i niepublikowanych fragmentów. Dla fanów prawdziwa gratka, zebrana w trzech opasłych tomach. Miałem pisać, ale dawkując sobie te opowieści cały czas nie zakończyłem lektury. Tym sposobem mimo, że o Howard pojawił się u mnie już kiedyś przy okazji „Królestwa cieni”, to zanim o jego najbardziej znanych dziełach opowiem bardziej kompleksowo,  dziś zajmę się specyficzną adaptacją jednej z najbardziej klasycznych historii o Cymeryjczku, „Królowej Czarnego Wybrzeża”. 

 

A adaptacja ta jest nietypowa podwójnie. Po pierwsze mamy do czynienia z adaptacją komiksu, po drugie dokonano jej w formie słuchowiska. Za projekt odpowiada, podobnie jak w przypadku także przeze mnie omawianych „Żywych trupów” studio Sound Tropez. Słuchowisko to obejmuje pierwsze sześć zeszytów runu Braina Wooda, który w latach 2012-2014 stworzył dla wydawnictwa Dark Horse Comics 25 zeszytowy cykl o Conanie Barbarzyńcy. Cykl o tyle interesujący, że z jednej strony stanowił sam w sobie wierną adaptację opowiadania „Królowa Czarnego Wybrzeża”, z drugiej zaś robił z niego tylko klamrę dla rozszerzonej wersji historii związku Belit i Conana. Ale to wiem teraz, po tym jak poczytałem o samym komiksie. I jest to o tyle istotne, że niestety nieświadomość w tym zakresie trochę negatywnie wpłynęła na mój odbiór całości. 

Ale po kolei. „Królowa Czarnego Wybrzeża” to mój drugi kontakt ze słuchowiskami Sound Tropzez, zatem wiedziałem już czego się spodziewać. I nie czarujmy się, pod kątem realizacyjnym studio prezentuje poziom zbliżony do perfekcji. Udźwiękowienie jest świetne i to zarówno pod kątem odgłosów otoczenia (jak w przypadku morskiej podróży), jak również (a może przede wszystkim) w trakcie bardzo dynamicznych sekwencji walk. Ale o ile ten segment wypada znakomicie to pozostałe, choć dobre nie są niestety pozbawione wad. Po pierwsze kwestia muzyki (a przypomnę, że w „Żywych trupach” bardzo chwaliłem ten element), która jest momentami świetna (jak wszystkie lekko folkowe zaśpiewy, kojarzące mi się z muzyką Afryki i jakkolwiek szumnie by to nie zabrzmiało, pachnące wręcz egzotyką), a momentami wybijała mnie totalnie z rytmu (kompletnie niezrozumiałe wykorzystanie ostrych gitarowych riffów). Po drugie obsada. Większość aktorów spisała się w mojej ocenie bardzo dobrze. Sprawdził się Krzysztof Banaszyk w dość istotnej (ale o tym za chwilę) roli narratora. Bardzo mi się spodobała Magdalena Boczarska w roli Belit, a obsada drugoplanowa (z Piotrem Zeltem i Adamem „Nergalem” Darskim na czele) wypadła bardzo przekonująco. Niestety mam spory problem z głosem Conana. Gra go Szymon Bobrowski, który w „Żywych trupach” był jak najbardziej w porządku. Tutaj od samego początku nie mogłem się do niego przekonać. Najpierw uznałem, że ma głos za młody, miękki. Ale wkrótce przypomniałem sobie, że przecież mamy tu do czynienia z jedną z wcześniejszych przygód Cymeryjczyka, więc to można zaakceptować. Gorzej z samą jego grą, która momentami jest całkiem niezła, ale momentami mam wrażenie niezbyt trafiająca w ton. Nazbyt ekspresyjna, lub wręcz odwrotnie jakaś taka miałka. Oczywiście mam świadomość, że bardzo dużo zależeć będzie od waszego osobistego podejścia, ale moim zdaniem to nie był najszczęśliwszy wybór obsadowy.

 

Wspomniałem wcześniej, że mam problem z samą fabułą i już mówię o co chodzi. „Królowa Czarnego Wybrzeża” jest dość powszechnie uważana, za jedną z najlepszych opowieści o Conanie i w pełni mogę zrozumieć taki stan rzeczy. Ten czterdziestostronicowy tekst to swoista kwintesencja tego co w tej prozie najlepsze (uprzedzając pytania, ja widzę wiele wad tej literatury ale i tak trafia ona idealnie do mojego wewnętrznego dziecka). Od samego początku jesteśmy wrzuceni w wir akcji, kiedy to śledzimy Conana uciekającego z przed gwardzistami w portowym Argos. I tempo nie zwalania aż do samego, krwawego finału. A po drodze czego tu nie ma. Bitwy morskie, piękna Królowa Piratów, dżungla i walki z mitycznymi potworami. Krótko mówiąc. Miłość, krew i przygoda. Brain Wood na kartach komiksu rozpisał jednak historię Conana i Królowej Piratów na nowo, gdzie tylko pierwsze trzy i ostatnie cztery zeszyty stanowią adaptacją „Królowej Czarnego Wybrzeża”. Jak widzicie zatem słuchowisko nie stanowi zamkniętej całości, a tylko swoiste preludium do dalszych wydarzeń. Warto o tym wiedzieć, bo w moim odczuciu, choć teoretycznie opowieść którą dostajemy może bronić się sama, to jednak historia sprawia wrażenie mocno i dość nienaturalnie uciętej. I choć teraz wiem, że to pokłosie rozpisania całości na kartach komiksu to pewnie właśnie przez to trochę się fabułą zawiodłem. Mam wrażenie, że w przeciwieństwie do książkowego oryginału całość rozwija się powoli. Nie wiem czy to kwestia istotnej roli narratora, który snuje niejako całą opowieść tworząc jak podejrzewam klamrę dla całej zawartej na karatach komiksu opowieści. Ale choć akcji też znajdziemy tu sporo to czegoś mi zabrakło i coś nie do końca mi tutaj zagrało. Mimo to powiem przekornie tak. Chętnie posłuchałbym dalszego ciągu. Mam bowiem podejrzenia, graniczące z pewnością, że gdybym od razu miał pod ręką dalszy ciąg bawiłbym się lepiej, a mój zawód związany z pewnym ucięciem akcji szybko zostałby zamazany. 

Jak widać mam zatem mały zgryz z „Conanem Barbarzyńcą”. Ze spodziewanej adaptacji „Królowej Czarnego Wybrzeża”, dostałem póki co tylko fragment, rola główna nie do końca mnie przekonała, a gitarowe riffy wybijały mnie mocno z rytmu. Ale z drugiej strony czuć w tym wszystkim ducha Howarda, a dla mnie jako miłośnika jego prozy to zawsze duży plus. No i Sound Tropez po prostu wie jak powinno się robić dobre słuchowisko. Choć nie jest to rzecz dla każdego, to pomimo moich zastrzeżeń mam jednak nadzieję, że tak jak w przypadku ich innych projektów Studia dostaniemy wkrótce dalszy ciąg. Bardzo chętnie przekonam się jakie perypetie Brian Wood dopisał fantastycznemu duetowi Conana i Belit, Królowej Piratów.

Robert E. Howard „Królestwo cieni”

Ostatnie lata na rynku książki w Polsce okazały się dla Roberta E. Howarda bardzo łaskawe. Wydawnictwo Rea wydało komplet opowiadań o Conanie, a Rebis cały czas kontynuuje swoje wznowienia opowieści z tego uniwersum. Sądziłem, że kolejnym, dość naturalnym krokiem, będzie wznowienie któregoś z pozostałych cykli, o Salomonie Kane lub Kullu. Tym większe było moje zaskoczenie gdy okazało się, że wydawnictwo Agharta wypuszcza książkę z tekstami w Polsce praktycznie nieznanymi.

 

Howard mimo śmierci w nadzwyczaj młodym wieku (30 lat) pozostawił po sobie setki opowiadań, wierszy i powieści o nadzwyczaj różnorodnej tematyce. Oczywiście najbardziej znany jest jako twórca Conana Barbarzyńcy, ale pisał także opowiadania przygodowe, historyczne a także opowieści grozy. Jako fan i wierny przyjaciel Lovecrafta tworzył on także opowieści w ramach mitologii Cthullu i to właśnie wybór utworów z tego nurtu zaserwowano nam w „Królestwie cieni”.

Książka nie jest zbyt wielka objętościowo (niespełna 270 stron), ale zebrano w niej bardzo ciekawy zestaw tekstów. Zbiór otwiera esej samego H. P. Lovecrafta poświęcony zmarłemu przyjacielowi, w którym wyraźnie można odczuć za jak wielką stratę środowisko skupione wokół „Weird Tales” uważało śmierć Howarda. Kolejna pozycja to intrygująca ciekawostka - wiersz już na poziomie tytułu otwarcie nawiązujący do prozy Lovecrafta - czyli „Arkham”. Na właściwą część beletrystyczną składa się 10 opowiadań i cztery fragmenty niedokończonych dzieł. I w tym miejscu chciałbym pochwalić coś co w mojej ocenie winduje ten zbiór kilka klas w górę – wybór i tłumaczenie tekstów przez Mateusza Kopacza, czyli jednego z polskich specjalistów od Lovecrafta. Howard napisał kilka tekstów otwarcie nawiązujących do mitologii Cthulhu, ale w swoich cyklach także porozrzucał lovecraftowskie wątki. Udało się w „Królestwie cieni” zebrać oba rodzaje opowieści, a sposób ich poukładania tworzy bardzo spójny i interesujący zbiór pokazujący jak Howard rozszerzał i korzystał z uniwersum Wielkich Przedwiecznych.

Rozszerzał i korzystał bo z jednej strony mamy liczne nawiązania wprost (słynne księgi jak „Nienazwane kulty” Von Juntza oraz „Necronomicon”, czy wzmianki o Wielkich Przedwiecznych), z drugiej zaś strony tworzy własne elementy (jak Czarna skała przewijająca się jako obiekt kultu, czy „oświecone postacie” jak szalony poeta Justin Goeffrey). W tym miejscu trzeba podkreślić bardzo wyraźnie jedną rzecz Howard to nie Lovecraft. Jego styl jest zdecydowanie prostszy, a sposób prowadzenia opowieści i klimat tych historii jest bardziej awanturniczo-przygodowy z elementami horroru niż naładowany grozą. I to może powodować, że dla wielu czytelników zbiór ten będzie tylko błahą ciekawostką. Ja osobiście bardzo lubię tę prostotę Howarda i już pierwsze teksty ze zbioru mnie kupiły.

Na początek dostajemy dwa opowiadania bardzo mocno osadzone w klimacie prozy Lovecrafta „Czarną skałę” oraz „Potwora na dachu”. Teksty dobre i bardzo dobrze wprowadzające nas w świat wykreowany przez Howarda. „Płomień Aszurbanipala” to awanturnicza opowieść, które nie jest przesadnie odkrywcza (złośliwi powiedzą, jak wszystkie teksty w zbiorze), ale moim stanowi swoistą kwintesencję stylu Howarda. 

Kolejne cztery teksty to było moje największe zaskoczenie, bo zaserwowano nam opowiadania wyjęte z innych uniwersów Howarda czyli opowieści o Kullu („Królestwo cieni”), piktyjskim królu Bran Mak Mornie („Robaki Ziemi”), a nawet o samym Conanie („Lud mroku”). I czuć w tych tekstach, że to chyba w takiej literaturze Howard czuł się najlepiej. Po wycieczce w tak odległą przeszłość jak era Hyboryjska w ostatnich trzech tekstach wracamy do czasów bardziej współczesnych i nawiązań bardziej bezpośrednich. Z tej finałowej trójki mi najbardziej przypadła do gustu kolejna awanturnicza opowieść, czyli „Czarny niedźwiedź gryzie”.

Jako dopełnienie zbioru otrzymaliśmy cztery fragmenty, w tym część opowiadania „Wyzwanie spoza światów” stanowiącego samo w sobie dość ciekawą koncepcję (było to opowiadanie pisane przez pięciu pisarzy, a w tym między innymi Howarda i Lovecrafta). Ale najciekawszym fragmentem w mojej ocenie jest „Dom pośród dębów”, który chyba jest jednym z najbardziej klimatycznych tekstów w całym zbiorze. I jeżeli w „Królestwie cieni” czegoś mi brakuje to może tylko krótkiej wzmianki dlaczego ostatnie trzy opowiadania mamy tylko we fragmentach (czy to śmierć autora, czy może inne względy stały za takim stanem). 

Cieszę się niezmiernie, że Agharta zdecydowało się na wydanie tego zbioru. Jak wspomniałem wcześniej, osobiście bardzo lubię styl Howarda i nie razi mnie jego prostota i pewien schematyzm niektórych jego opowieści. Chyba po prostu te awanturniczo-przygodowe historie trafiają gdzieś do dzieciaka, który cały czas we mnie siedzi. Trudniejszym pytaniem jest jak wypadnie ten zbiór w oczach kogoś nieobeznanego z Howardem, szczególnie jeżeli spodziewa się klimatu rodem wprost z prozy Lovecrafta. Wtedy chyba dość łatwo o zawód, a sam zbiór pozostanie jedynie ciekawostką. Ja polecam abyście samy zapoznali się z „Królestwem cieni”. Dla fanów Howarda to pozycja obowiązkowa, dla lubiących oldschoolowe weird fiction rzecz warta uwagi, a dla fanów Lovecrafta co najmniej interesująca ciekawostka. Tak czy siak warto wesprzeć inicjatywę tego rodzaju wznowień. Może doczekamy się w końcu po polsku któregoś z pozostałych, wyłączając Conana, howardowskich cykli, za co mocno trzymam kciuki.