Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Jerry Goldsmith. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Jerry Goldsmith. Pokaż wszystkie posty

środa, 17 grudnia 2014

Seanse nadobowiązkowe - horror



Zwierz popkulturalny zaproponował zabawę – stworzyć listę dziesięciu filmów, które należy pokazać osobie, którą chcielibyśmy wprowadzić w świat filmu. Pomysł prosty, ale ciekawy bo dający szerokie pole do popisu. Przyznam się też, że mam słabość do takich wyliczanek. Nawet jeżeli sam nie biorę udziału w łańcuszku, to  lubię czytać co różni ludzie polecają (i dlaczego). Tym bardziej, że można w ten sposób trafić na naprawdę fantastyczne rzeczy. Czasem jednak pokusa stworzenia własnej listy okazuje się być zbyt silna, a mój mózg sam zaczyna tworzyć różne takowej warianty. Tak było właśnie tym razem. Ale, że gatunkiem szczególnie mi bliskim jest horror, postanowiłem, że wspólnym mianownikiem będzie właśnie groza. Niekoniecznie będą to filmy najlepsze (takie znajdziecie na setkach innych list), niekoniecznie nawet przeze mnie lubiane, ale wszystkie w mojej ocenie ważne.

 
„Szczęki”

Jestem wyznawcą teorii, że horror to jeden z najbardziej pierwotnych typów opowieści. Podejrzewam, że przerażające historie opowiadane „ku przestrodze” towarzyszyły ludzkości niemal od zarania dziejów. Nie ma co się dziwić, czasem wiedza o tym jak się zachować w starciu z naturą mogła przesądzić o życiu i śmierci. Teraz żyjemy w czasach kiedy zwierzęta i rośliny, co raz rzadziej stanowią realne zagrożenie. Ale twórcy grozy świetnie zdają sobie sprawę z tego, że jakkolwiek nieraz irracjonalny byłby taki lęk, ludzie bardzo często nadal reagują wręcz panicznie na tak niewinne zwierzęta jak pająki, ptaki, czy węże. Cóż, każdy ma jakąś słabość (moją są szczury). Tak naprawdę zastanówcie się więc jakie zwierzę (lub roślina) wywołuje wasz podskórny niepokój i film o nim możecie w tym miejscu wstawić (a niemal pewne, że takowy istnieje – wiem co mówię, były przecież filmy o zabójczych ryjówkach, czy owcach). 

Ja wybrałem jednak jeden z pierwszych filmów Spielberga. Akcję osadzono w słonecznym kurorcie, wakacyjną beztroskę zderzono z narastającym poczuciem zagrożenia, a całość umocniła (a czasem wręcz się zastanawiam czy nie stworzyła) mit rekina – ludojada. Mimo, że kiedy jako dziesięciolatek zasiadałem do pierwszego seansu wiedziałem, że rekiny nie zjadają ludzi, to po 30 minutach na sam widok płetwy grzbietowej miałem gęsią skórkę. Perfekcyjnie rozegrano i wykorzystano tu pierwotne lęki, a sam finał, jako starcie człowieka z nieposkromioną naturą, nadal potrafi zrobić wrażenie. I to mimo blisko czterdziestu lat jakie film na karku.

 
"Psychoza"


To nie jest mój ulubiony film Hitchocka (osobiście z jego klasyków preferuję „Ptaki”), ale „Psychozę” znać po prostu trzeba. Slasher, czyli horror o seryjnym mordercy, to podgatunek liczący aktualnie setki tytułów. Mimo, że jego największe triumfy miały przyjść blisko dwadzieścia lat później, wraz z pojawieniem się Mike'a Myersa w „Halloween” to właśnie „Psychoza” jest przez wielu uważana za protoplastę gatunku. A co ciekawe, pod pewnymi względami film Hitchocka potrafi być bardziej zaskakujący niż późniejsi naśladowcy (wystarczy przypomnieć dość szokujące rozwiązanie z szybkim uśmierceniem „głównej postaci”). Stanowi jednak przede wszystkim świetny przykład przemyślanej sztuki filmowej. Hitchock postawił świadomie na film czarno-biały i dzięki umiejętnemu wykorzystaniu konwencji, bardzo dobrze udało mu się wykreować ten niepowtarzalny klimat „Psychozy”.  Ale nawet jeżeli całość wyda się Wam niedzisiejsza, to trzeba chylić czoło przed rewelacyjnie zmontowaną (50 cięć!), a przez to nadal budzącą grozę, sceną morderstwa pod prysznicem, która na stałe zapisała się w historii kina.

  
„Dziwolągi” 

Zadziwiające jak szybko z twórcy, któremu po ogromnym sukcesie „Draculi’ z Belą Lugosim wieszczono dużą karierę, Tod Browning popadł w zupełne zapomnienie. Wszystko przez „Dziwolągi”, które zostały okrzyknięte filmem zbyt szokującym aby go publicznie prezentować i które w atmosferze skandalu okazały się finansową klapą. Oryginalna wersja filmu niestety zaginęła, ale nawet ta mocno okrojona wersja robi piorunujące wrażenie. Browning wykorzystał swoje doświadczenie z podróży z trupą cyrkową i wykreował unikalny portret typowego amerykańskiego cyrku „osobliwości”, w którym atrakcję stanowili ludzie z różnego rodzaju deformacjami i schorzeniami. Ale przecież, takie przybytki były w tamtych czasach czymś normalnym.  Zapytacie więc, co tak zaszokowało widownię i krytyków, że w niektórych krajach film został zakazany na ponad 30 lat? W moim odczuciu spowodowała to fabuła. Opowieść utkana jest z bardzo pierwotnych motywów (miłość – zazdrość - zemsta), ale sposób jej poprowadzenia i przede wszystkim finał nadal skutecznie wybijają widza z jego strefy komfortu.

Kariera Browninga się załamała, a film na wiele lat popadł w zapomnienie. Należne mu miejsce przywrócono mu w latach 70-tych i 80-tych, kiedy stał się jedną z atrakcji sławetnych „seansów o północy”. I jeżeli jeszcze Was nie przekonałem, że „Dziwolągi” poznać warto, to weźcie pod uwagę, że obraz tak specyficznej trupy cyrkowej wykreowany przez Browninga był i nadal jest inspiracją dla wielu twórców. I to nie trzeba szukać daleko wstecz, bo bardzo silne nawiązania widać choćby w ostatnim sezonie „American Horror Story”. 

 
„Omen”

Jestem wielkim fanem horroru religijnego i okultystycznego. Coś ten konkretny podgatunek w sobie ma co na mnie wyjątkowo silnie działa. Nie inaczej jest z filmem „Omen”, który po pierwszym seansie (a wiedźcie, że nie byłem wtedy już dzieciakiem) zapewnił mi bezsenną noc. Opowieść o przyjściu Antychrysta to obecnie absolutny klasyk, ale ja polecam go każdemu przede wszystkim jako świetny przykład na absolutnie mistrzowskie wykorzystanie muzyki w filmie. Jerry Goldsmith, twórca muzyki do tak kultowych filmów jak „Planeta małp”, czy „Obcy” tutaj przeszedł samego siebie. Doceniła to z resztą Akademia, przyznając mu za ścieżkę dźwiękową do filmu Oscara. Co jest w tym soundtracku tak genialnego? Udało się Goldsmithowi uzyskać równowagę pomiędzy spokojnymi i bardziej stonowanymi sekwencjami filmu ilustrowanymi bardziej liryczną muzyką, a podkreślającą i uwypuklającą sceny grozy muzyką chóralną. Goldsmith poprzez chór i (łamaną łacinę), które brzmią jak obrazoburcza karykatura chórów kościelnych uzyskał niesamowity efekt. Ja nadal nie jestem w stanie słuchać choćby takiego „Ave Satani” bez ciarek na plecach.

 
„Coś”

John Carpenter wykonał tutaj już od pierwszych scen niesamowitą robotę. Uwielbiam otwierającą ten film sekwencję pogoni za psem, która od razu skutecznie zasiewa ziarno niepokoju. Niepokoju, który systematycznie narasta. Nie może być inaczej, w końcu mamy do czynienia z Obcym, który może przybrać dowolną formę organiczną. A czy może być coś bardziej przerażającego, jeżeli na stacji polarnej, która sama w sobie, z racji na swą specyfikę jest miejscem mocno izolowanym, nagle nie możemy zaufać nikomu? Kiedy zagrożenie może przyjść ze strony najbliższego przyjaciela? 

Mógłbym o tym filmie opowiadać długo, bo nigdy nie kryłem, że to jeden z moich ulubionych horrorów wszech czasów, ale to na co chciałbym Wam moi mili zwrócić uwagę to efekty specjalne. Mamy tu do czynienia z horrorem cielesnym, momentami bardzo dosłownym i krwawym. A pracujący przy efektach specjalnych Rob Bottin, dzięki zastosowaniu całego szeregu praktycznych efektów (marionetki, modele, animacja poklatkowa) osiągnął absolutnie niesamowite rezultaty, które (przynajmniej na mnie) działają do dziś. A parę scen (jak choćby słynna scena defibrylacji) weszło na stałe do historii kina grozy.


„Krzyk”

Wes Craven, to reżyser, którego fanom kina grozy przedstawiać nie trzeba. Jeden z młodych gniewnych, którzy szturmem zmienili oblicze horroru w latach 70-tych. Twórca niedocenionego (a przeze mnie bardzo lubianego) klasyka o Voo Doo „Wąż i Tęcza”. Ojciec Freddy Krugera, który „Koszmarem z Ulicy Wiązów” ugruntował pozycję slashera. Jednak przede wszystkim to twórca kochający kino. Widać to już było kiedy zaserwował nam wielopoziomową zabawę w „Nowym Koszmarze Wesa Cravena”, ale dał temu najwyraźniejszy upust w serii „Krzyk”. Serii, która wykreowała jedną z najbardziej charakterystycznych postaci morderców w historii (Ghostface’a) i która stanowi fantastyczną zabawę z konwencją slashera. Z racji na ilość nawiązań do innych filmów grozy i prób rozgrywania na nowo pewnych utartych schematów, zastanawiałem się mocno czy to dobry wybór dla laika. Uznałem jednak, że tak. „Krzyk” (w zasadzie cała seria) to świetny przykład jak z miłości do kina grozy może powstać film, który redefiniuje gatunek, bawi się konwencją, ale udaje mu się zachować równowagę pomiędzy humorem i horrorem. Fani kina grozy powinni bawić się wyśmienicie wyłapując wszelkie smaczki. Dla kogoś kto chciałby spróbować czegoś z gatunku tym bardziej warto. W końcu dzięki Randiemu dowie się jak przeżyć w horrorze.

 
„Paranormal activity”

Niektórzy wiedzą, innym zdradzę wstydliwą prawdę. Nie lubię found footage. Co zatem robi w zestawieniu „Paranormal activity”? Po prostu można tego podgatunku nie lubić, ale należy docenić jego wkład we współczesne kino.  Bo mało kto przypuszczał kiedy na ekrany kin wchodził „Blair Witch Project” reklamowany hasłami o „odnalezionych autentycznych nagraniach”, jak wielki wpływ będzie miał ten film na cały gatunek. A wpływ miał ogromny. Twórcy poczuli, że za niewielkie pieniądze, przy wykorzystaniu mało znanych lub początkujących aktorów i kręceniu z ręki można zrobić film, który osiągnie duży sukces. Sukces wynikający z faktu, że sprzedaje się widzom poczucie autentyczności, a to w filmie grozy doskonale potęguje poczucie zagrożenia i lęku. 

Dlaczego zatem nie „Blair Witch Project”? Ten film się fatalnie zestarzał. Bez otoczki marketingowej, która towarzyszyła premierze to już po prostu nie to samo. A „Paranormal activity” mimo, że obnaża moje problemy z tym podgatunkiem (by wymienić choćby nudę wynikającą z nadmiaru ekspozycji, czy nadużywanie chaotycznego montażu, który ma często zamaskować brak budżetu i pomysłów), potrafi momentami przyprawić o ciarki na plecach. I udaje mu się to najlepiej kiedy stawia na minimalizm i autentyczność. Jak w kapitalnych, nocnych ujęciach z kamer ustawionych w sypialni.

 
„The Ring”

Znów film za którym nie przepadam. Tym razem nie wynika to jednak z faktu, że nie pasuje mi podgatunek horroru. Wprost przeciwnie – opowieści o duchach (bo jednak na bardzo bazowym poziomie to jest właśnie taka historia) wyjątkowo mocno na mnie działają. Niestety z jakichś względów (podejrzewam, że różnic kulturowych) mam często problem z azjatyckim kinem grozy. Nie inaczej jest z „Kręgiem”. Mało tego, powiem coś co dla wielu będzie herezją, ale uważam, że amerykański remake jest filmem lepszym. Mocniejszym i bardziej przerażającym. Ale nie zmienia to faktu, że „The Ring” znać warto, bo jest on jedną z podstawowych przyczyn dla których w ostatnich latach mieliśmy taki wysyp azjatyckiego kina grozy (i ich remakeów). A kino z tego worka stara się jednak straszyć w nieco odmienny i mniej typowy z naszego punktu widzenia sposób. 

 
„W paszczy szaleństwa”

Drugi film Johna Carpentera w zestawieniu i znów jeden z moich absolutnie ukochanych. Boleję nad tym, że tak wyśmienite kino nie cieszy się należytą sławą. A, że zasługuje na taką nie mam najmniejszych wątpliwości. „W paszczy szaleństwa” to kapitalny przykład horroru działającego na dwóch poziomach. Od początku udało się twórcom wykreować nieco oniryczny, niepokojący klimat, a atmosfera paranoi i narastającego szaleństwa stopniowo się nasila, powodując że nie wiemy co się za chwilę wydarzy. I tak do finału, który stawia pod znakiem zapytania wszystko co wcześniej widzieliśmy, nie będąc jednak jedynie tanią zagrywką. Ale mamy tu także drugi poziom, gdzie możemy z przyjemnością bawić się w wyszukiwanie nawiązań i smaczków skierowanych do fanów grozy. Doskonała, a w gruncie rzeczy mało znana produkcja.

 
„Teksańska Masakra Piłą Mechaniczną”

Klasyk i prekursor kina gore jaki wyszedł spod ręki Tobe Hoopera kończy w tym roku 40 lat. I to niezmiennie jeden z moich ulubionych horrorów i przykład, że nawet mikroskopijny budżet może wystarczyć jeżeli ma się dobry pomył. Ten film nie bierze jeńców i od pierwszych scen skutecznie budzi niepokój. Co dla wielu, którzy po niego sięgną będzie zaskakujące, to fakt, że ten film jest zadziwiająco mało krwawy jak na dzieło, którego legalna dystrybucja była zakazana w Wielkiej Brytanii do lat 90tych. To co powoduje, że jest on tak nieprzyjemny w odbiorze to atmosfera jaką się udało na planie stworzyć.  Od samego początku niemalże czuć chory wręcz upał jaki towarzyszy protagonistom w ich podróży. Drobnymi scenami budowana jest gęsta atmosfera degeneracji i szaleństwa, która z każdą kolejną sceną się potęguje. A kiedy trafiamy pod dach jednej z ikon kina grozy, czyli Leatherface’a rozpoczyna się jazda bez trzymanki. 

Dodatkowo na uwagę zasługują dwie kwestie. Po pierwsze postać Leatherface’a oparto na prawdziwej historii Eda Geina, psychopaty, którego proces zakończył się w 1968 roku skazaniem na dożywotni pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Geinowi udowodniono tylko dwa morderstwa, jednak w trakcie przeszukania jego farmy wyszło na jaw, że zajmował się bezczeszczeniem grobów i zwłok na masową skalę. Z ludzkich skór i kości robił meble czy lampy (co skrzętnie wykorzystano w filmie). A na jaw wyszły też akty kanibalizmu jakich się (ponoć) dopuścił. Po drugie, choć to może niewiarygodne, „Teksańska masakra piłą mechaniczną” stanowi ciekawe odbicie społecznych i politycznych problemów oraz lęków ówczesnej Ameryki (jak choćby kryzysu paliwowego, do którego Hooper w filmie bezpośrednio nawiązuje). Film niemalże kompletny.

I to tyle. Jak wspomniałem to nie jest lista najlepszych horrorów jakie widziałem. Mam też świadomość, że wielu pozycji zabrakło  (cały czas mocno ze sobą walczyłem, czy nie powinny na listę trafić horrory z wytwórni Hammer, albo cormanowskie ekranizacje Poego). Ale mam nadzieję, że udało mi się Was zainteresować i znajdziecie na liście coś dla siebie.



poniedziałek, 10 września 2012

Muzyka filmowa




Słoń nadepnął mi na ucho więc zagrać potrafię tylko na nerwach, dla dobra ludzkości nie śpiewam nawet pijany, a do tego nie cierpię rozdrabniania gatunków muzycznych na setki odmian (kto u licha wie co to UK garage i czym się różni od grime’u, albo czy stoner rock to to samo co desert rock?). Mając takie predyspozycje widać jak na dłoni, że jestem ostatnią osobą kompetentną do wydawania sądów o muzyce. Pewnie tak, ale mimo wszystko opowiem Wam o jednej z moich fascynacji – muzyce filmowej. Znaczy się ja opowiem trochę mniej, a dam więcej mówić muzyce.

Ścieżka dźwiękowa oraz wykorzystanie muzyki od zawsze zwracało moją uwagę w kinie. Nie bez znaczenia był pewnie fakt, że „za dzieciaka” przyszło mi zapoznać się z „Gwiezdnymi wojnami”, serią o doktorze Jonesie, czy rozkochać się w westernach, a  do tego jak ważną rolę odgrywała w tych filmach muzyka nikogo chyba nie trzeba przekonywać. Myśląc o muzyce filmowej przychodzą mi do głowy trzy tematy: wybitni twórcy, wykorzystanie muzyki oraz piosenki filmowe.

Mam nieodparte wrażenie, że współcześnie co raz częściej ścieżka dźwiękowa traktowana jest po macoszemu i ogranicza się do wyboru kilkunastu piosenek w myśl klucza – popularny zespół/popularny kawałek. Jest to prosta metoda promocji, ale niestety traci na tym często sam klimat filmów. Dla mnie osobiście dobra muzyka filmowa spełnia trzy warunki – oddaje klimat poszczególnych scen w których jest wykorzystana, jest obrazowa czyli w oderwaniu od filmu możemy sobie zwizualizować ilustrowaną sekwencję, a dodatkowo nie stara się wyjść na pierwszy plan. Na szczęście przez lata (nawet teraz) cały czas możemy trafić na twórców, którzy świetnie czują jak powinna wyglądać ścieżka dźwiękowa Do moich ulubieńców należą:

Jerry Goldsmith twórca muzyki do „Strefy mroku”, czy „Obcego”, który zafascynował mnie kiedy obejrzałem pierwszy raz „Planetę małp” z 1968 roku, która okraszona była dość minimalistyczną, ale perfekcyjną ścieżką dźwiękową. Prawdziwe mistrzostwo Goldsmith zaprezentował jednak komponując absolutnie genialną muzykę (nagrodzoną Oscarem) do filmu „Omen” z 1976 roku. Muzykę, której nie jestem w stanie słuchać bez ciarek na plecach.


Elmer Bernstein, który skomponował muzykę do takich klasyków jak „Pogromcy duchów”, „Blues Brothers”, kultowego „Heavy Metal”, czy motywu z jednego z moich ulubionych filmów -  „Siedmiu Wspaniałych”.  Posłuchajcie, ale przygotujcie się na to, że poczujecie chęć wyruszenia na prerie.


Ennio Morricone – autor muzyki do niezliczonej liczby filmów, który dla mnie zawsze będzie kojarzony głównie ze współpracy z Sergio Leone przy jego spaghetti westernach. Tematy z „Trylogii dolarowej” to mimo upływu lat klasa sama w sobie (co udowodnili też „Niezniszczalni 2” „pożyczając” jego temat do sceny z Chuckiem Norrisem).


John Williams – „Gwiezdne wojny”, „Indiana Jones”, „ET” czy muszę mówić coś więcej?


Michael Kaman, czyli człowiek, który odpowiada za muzykę do kolejnych dwóch filmów mojego dzieciństwa „Robin Hood: Książę złodziei” oraz „Nieśmiertelnego”.


Hans Zimmer – twórca ostatnio modny (i płodny), bo odpowiadający miedzy innymi za muzykę do Nolanowskiego Batmana, czy serii „Piraci z Karaibów”. Dla mnie jednak kompozytor głównie genialnej muzyki do filmów Ridleya Scotta –  „Helikopter w ogniu” oraz przede wszystkim „Gladiatora” (widziałem film dziesiątki razy, a i tak finałowy utwór zawsze łapie mnie za gardło).


Ale wybitni twórcy to tylko jedna strona medalu i nawet najznamienitszy kompozytor nie zawsze jest w stanie przesądzić o sukcesie muzyki w filmie. Liczy się bowiem umiejętne jej wykorzystanie. Są reżyserzy, którzy doskonale potrafią wykorzystać zarówno muzykę instrumentalną, jak i piosenki tak aby stały się integralną częścią obrazu. Pierwszym z nich jest Micheal Mann, o którym kiedyś pisałem więcej. W jego filmach muzyka zawsze odgrywa istotną rolę i doskonale współgra z obrazem, czego świetnym przykładem jest „Zakładnik”. Mimo, że widziałem ten film tylko jeden raz słuchając ścieżki dźwiękowej jestem w stanie przywołać prawie każdą scenę. Doskonała robota. Drugim jest John Carpenter – twórca znany przede wszystkim miłośnikom horroru. I choć każdy kojarzy go z reżyserią, nie wszyscy wiedzą, że odpowiada on za muzykę w większości swoich filmów z genialnym motywem  do „Halloween” na czele. Osobiście najbardziej lubię muzykę w innym jego filmie. Niech przemówi „Coś”.


Najciekawszym przykładem świadomego muzycznie twórcy jest jednak moim zdaniem Quentin Tarantino. Jego każdy film to prawdziwy popis wykorzystania muzyki. Uwielbiam przede wszystkim jego umiejętność wynajdywania interesujących i niebanalnych, a często nieznanych lub zapomnianych kawałków pasujących idealnie do filmu. Nigdzie nie zagrało to tak dobrze jak w „Kiil bill”.


Jest jeszcze trzeci aspekt muzyki filmowej – wykorzystanie piosenek. I nie chodzi mi o wykorzystanie piosenek ale produkcje made in TVN, ale dziś dość zapomnianą sztukę pisania piosenek do filmów. Sztukę, bo według mnie dobra filmowa piosenka nie musi być po prostu znanym i ogranym kawałkiem. Musi pasować do filmu i oddawać jego ducha i to dzięki temu stanowić jego integralną całość i źródło promocji. Najlepszą możliwą ilustrację stanowią tu piosenki do filmów z serii o Jamesie Bondzie. Wystarczy spojrzeć na listę wykonawców tych utworów i ich klasę – Shirley Bassey, Duran Duran, Madonna, Tina Turner to tylko wierzchołek góry lodowej. Moim zdaniem to między innymi dzięki słynnym czołówkom z podkładem muzycznym ludzie tak pokochali filmy o agencie 007. 


Przykłady z każdego poletka można mnożyć. Nie wspomniałem wybitnych kompozytorów z polskiego podwórka – Wojciecha Kilara („Dracula”) oraz Krzysztofa Komedy („Dziecko Rosemary”). Pominąłem Erica Serra, którego soundrack to „Piątego elementu” to prawdziwa perła, czy ścieżkę dźwiękową do „Robina z Sherwood” Clannadu, która stanowi jeden z najdoskonalszych przykładów wykorzystania muzyki w serialu. A Elton John pewnie się na mnie obrazi, że nie wymieniłem jego piosenek do „Króla Lwa”. Cóż, muzyka filmowa to szeroki i wdzięczny temat, i nie było moją intencją go wyczerpać. Chciałem Was za to trochę zarazić fascynacją do tej formy sztuki. Zwróćcie na nią uwagę oglądając kolejny film i eksplorujcie fonograficzne archiwa ubiegłych lat. Wiele skarbów czeka tam na odkrycie.